جهت‌دهی به غیرت و تعصب فطری، راهکار اسلام برای تکامل شخصیت انسان است

حجت‌الاسلام و المسلمین زین العابدین بابایی از مبلّغان شهرستان آمل، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به تفاوت انسان ها نسبت به استقامت در ایمان اظهار داشت: قرآن کریم برای تحرک بخشیدن به مؤمنان، اعمّ از کسانی که ایمانی راسخ دارند یا کسانی که ایمانشان در سطح ظاهری است، از اهرم‌های عاطفی چون غیرت و تعصب استفاده می‌کند.

کارشناس دینی خاطرنشان کرد: در ساختار بدنی و روحی انسان، سازوکاری تعبیه شده است که در مواقع احساس تجاوز به منافع، یا عدم رعایت احترام به مقدسات و ناموس، انسان را به دفاع وادار می‌سازد. لزوم دفاع از خود و متعلقات، حکمی است که فطرت بر گردن بشر انداخته و به وی الهام کرده است. غیرت و تعصب در سطح اولیه، یک واکنش طبیعی برای حفظ ابهت، آبرو و خانواده است؛ که اگرچه ریشه در طبیعت انسان دارد، اما نحوه به‌کارگیری این نیرو می‌تواند دو مسیر کاملاً متضاد را پیش روی انسان قرار دهد.

دو روی سکه تعصب؛ میان حق‌طلبی و فساد

مبلّغ شهرستان آمل با بیان اینکه اطاعت از حکم فطرت در زمینه غیرت و تعصب، به دو نحو انجام می‌شود یادآور گردید: راه نخست به نحو شایسته، به‌گونه‌ای است که انسان برای حفظ حقّ خود و در راستای حق‌طلبی از این نیرو استفاده کند. وی با بیان اینکه این مسیر، منجر به صیانت از ارزش‌ها می‌شود، یادآور گردید: در مقابل، نحو ناشایست و مذموم این نیرو وجود دارد که در آن، فرد برای حفظ باطل و با ابزارهای باطل، تعصب به خرج می‌دهد که نتیجه چنین رفتاری چیزی جز فساد، شقاوت و به‌هم ریختن نظم زندگی نیست.

حجت‌الاسلام و المسلمین زین العابدین بابایی تصریح کرد: تفاوت میان این دو مسیر در «هدف» و «روش» است. وقتی تعصب در خدمت هوا و هوس باشد، تبدیل به ابزاری برای ظلم می‌شود، اما وقتی در خدمت حقیقت باشد، تبدیل به نیرویی برای اقامه عدل می‌گردد.

اسلام؛ دین فطرت و پالایش انگیزه‌های انسانی

کارشناس دینی گفت: اسلام هرگز مسئله غیرت و تعصب را به عنوان امری باطل معرفی نکرده و درصدد نابودی آن نبوده است، زیرا اسلام «دین فطرت» است و هر آنچه در فطرت انسان باشد، در این دین جایگاهی دارد. اسلام اصل غیرت را حفظ نموده اما در جزئیات آن دخالت کرده است تا شاخ و برگ‌های باطل و نادرستی را که اقوام و قبایل به این مفهوم داده‌اند، پاک کند.

وی با اشاره به اینکه اسلام این ودیعه فطری را از هر سو به سوی خدای تعالی بازگردانیده است، ابراز داشت: دین مبین تمام موارد تعصب، اعمّ از تعصب در مورد همسر، فرزندان، پدر و مادر و ناموس را در یک قالب واحد ریخته و آن قالب، همان «توحید» است. به این معنا که هر جا تعصب ورزیدن، خداپسند باشد، باید اعمال شود و هر جا که با رضایت الهی در تضاد باشد، باید رها گردد.

سیر تکاملی تعصب؛ از پیوندهای خونی به پیوندهای حق

حجت‌الاسلام و المسلمین زین العابدین بابایی با بیان اینکه اسلام تعصبات انسانی را از هوا و هوس پاک کرده و به صورت یک شریعت انسانی درآورده است، یادآور گردید: در نظام اسلامی، تعصبات نباید باعث تضاد و «یک بام و دو هوا» شوند، بلکه باید همگی در جهت پیروی از حق و متابعت از حقیقت باشند. وقتی غیرت و تعصب در ظرف توحید قرار گیرد، دیگر تناقضی در رفتار انسان وجود نخواهد داشت و تمام احکام آن به قوانینی کلی، دائمی و ثابت تبدیل می‌شوند.

وی با طرح مثالی کاربردی اظهار داشت: یک مسلمان آگاه می‌داند که تعصب ورزیدن نسبت به خویشاوندانی که دشمن دین و کفر پیشه کرده‌اند، باطل است، اما در مقابل، غیرت ورزیدن نسبت به یک مسلمان بیگانه که پیرو حق است، یک الزام دینی و انسانی است. وی با اشاره به روابط خانوادگی ابراز داشت: حتی در مورد رفتار همسر یا فرزندان نیز معیار این است که اگر غیرت ورزیدن ما مایه خشنودی خدا باشد، صحیح است و اگر صرفاً پیروی از هوا و نفس باشد، باطل است. وی در نهایت تأکید کرد: هدف نهایی اسلام این است که انسان را از «تعصبات کور» به «غیرت الهی» برساند تا زندگی او با حقیقت هستی سازگار شود.